ظاهرا قرآن به شکل مصحف براى نخستین بار در دوره حکومت عثمان(خلیفه سوم) در چند نسخه(۵ یا ۶) نوشته شد و به پنج یا شش بلاد عمده مسلمانان ارسال شد و به عنوان منبع اصلى و معتبر براى بهره مندى مسلمانان از آیات الهى تبدیل شد. البته این نسخه ها یا بر اثر آتش سوزى از بین رفتند و یا به سرنوشت نامعلومى دچار شدند و کسى از آن ها خبرى ندارد و این گذشت تا زمانى که صنعت چاپ پا به عرصه وجود نهاد، هنوز سالیان درازى از ظهور صنعت چاپ توسط گوتنبرگ در سال ۱۴۳۹ میلادى نگذشته بود که در آغاز رواج صنعت چاپ، متن عربى قرآن نیز براى نخستین بار در جهان چاپ شد.

گفته شده است، قرآن کریم در سال ۱۴۹۹میلادى به چاپ رسیده است، عده اى نیز بر این باورند که در سال ،۱۵۰۳ ۱۵۰۸ و یا در سال ۱۵۴۳ میلادى نخستین قرآن به چاپ رسید(دکتر صبحى صالح چاپ اولین قرآن را در سال ۱۵۳۰ میلادى مى داند)‎ پس از آن در سال ۱۱۰۴ هجرى، مطابق با ۱۶۹۲ میلادى، «هنکلمان» در شهر«هامبورگ» به چاپ قرآن همت گذاشت. پس از وى در سال ۱۱۰۸ هجرى مطابق با ۱۶۹۶ میلادى«ماراکى» در شهر«پادوا» به چاپ قرآن دست زد.
در سال ۱۲۰۰ هجرى مطابق با۱۷۸۵ میلادى، «مولا عثمان» در«سن پترزبورگ» روسیه قرآن را به چاپ رساند و این اولین چاپ اسلامى قرآن بود. نظیر این قرآن نیز در«قازان» به چاپ رسید. «فلوگل» در سال ۱۸۳۶ میلادى در شهر«لایپزیک» به چاپى مخصوص از قرآن دست زد.
این چاپ از قرآن به علت املاى ساده آن با استقبال بى نظیر اروپائیان روبه رو شد. اما مانند دیگر چاپ هاى اروپایى در جهان اسلام، توفیقى به دست نیاورد.

در این زمان در هند نیز قرآن چاپ و منتشر شد، اما قواعد نگارش عثمانى در آن رعایت نشد، بلکه بر اساس قواعد رسم املایى جدید به چاپ رسید. به دنبال آن از سال ۱۲۹۴ هجرى، مطابق با ۱۸۷۷ میلادى، ترکیه به چاپ هاى مختلفى از قرآن دست زد که در نهایت زیبایى و استوارى قرارداشت.

روسیه تزارى و چاپ قرآن

در سال ۱۳۲۳ هجرى، مطابق با ۱۹۰۵ میلادى، روسیه تزارى به چاپ قرآنى به خط کوفى و در حجمى بزرگ همت گماشت، که تصور مى رفت یکى از مصحف هاى اولیه عثمانى است. این قرآن خالى از نقطه و علایم فتحه و کسره بود. چند ورق از آن افتاده و آخر آن نیز ناقص بود. قرآن مذکور در سمرقند پیدا شد و در اختیار کتابخانه سلطنتى در سن پترزبورگ قرار داشت و انستیتوى آثار در«تاشکند» آن را با همان حجم اصلى و خصوصیات دیگر در پنجاه نسخه فتوگرافى کرده و به مهم ترین دانشگاه هاى کشورهاى اسلامى هدیه کرد که نسخه اى از این قرآن نیز در کتابخانه دانشگاه تهران(با شماره ۱۴۴۰۳) موجود است.

بالاخره در سال هاى اخیر، در زمینه چاپ قرآن اقدام بسیار جالبى در جهان اسلام انجام پذیرفت و در سال ۱۳۴۲ هجرى قمرى، مطابق با ۱۹۲۳ میلادى، چاپ بسیار زیبا، دقیق و آراسته اى از قرآن زیر نظر اساتید دانشگاه الازهر مصر و با تأیید نمایندگان ملک فؤاد اول، منتشر شد. نگارش و ضبط کلمات در این مصحف مطابق قرائت «عاصم »به روایت «حفص» است، جهان اسلام این مصحف را به عنوان نسخه معتبر قبول کرده است و هم اکنون در هر سال میلیون ها نسخه از این مصحف به چاپ مى رسد.»(سایت مرکز جهانى آل البیت(ع)) آ

در سال ۱۳۷۰ هجرى، مطابق با ،۱۹۵۰ کشور عراق نیزبه چاپ نفیسى از قرآن دست زد. همچنین قرآن دیگرى از خطاطان سورى به نام«عثمان طه» رواج یافت. این قرآن در کشورهاى سوریه، عربستان، ایران، لبنان و دیگر کشورهاى اسلامى چاپ شد.از ویژگى هاى مهم این چاپ؛ تنظیم آیات در صفحه، تقسیم منظم حزب ها و جزء هاى سى گانه قرآن است.

چاپ قرآن در ایران

اولین دولت اسلامى که به چاپ قرآن اقدام کرد و اقدام آن با موفقیت روبه رو شد، «ایران» بود که در سال۱۸۲۸ میلادى به صورت دو چاپ سنگى زیبا و منقح در شهر «تهران»، تهیه شد. این چاپ ها که در حجمى بزرگ ارائه شده و داراى ترجمه در ذیل هر سطر بود، داراى فهرست هاى متعددى بود. دومین نسخه چهار سال بعد به سال ۱۲۴۸ هجرى، مطابق با ۱۸۳۲ میلادى در شهر «تبریز» به چاپ رسید.( جلالى نائینى در تاریخ جم قرآن ۱۲۴۲ را تاریخ چاپ قرآن در تبریز مى داند.)

روند چاپ قرآن پس از انقلاب

پیشینه صنعت چاپ در ایران حداکثر ۲۰۰ سال است و ابتدا چاپخانه ها به صورت سربى فعالیت مى کردند تا اینکه چاپ سنگى آغار به کار کرد و نخستین کتابى نیز که توسط چاپ سنگى به طبع رسید قرآنى است که در تاریخ ۱۲۵۰ هجرى قمرى به چاپ رسیده است.

به نظر مى رسد صنعت چاپ در ایران بر خلاف کشورهاى اروپایى، از ابتدا به دلایلى غیراقتصادى بوده است و این روند هم تا حدى هم اکنون به ویژه در حوزه قرآن وجود دارد اگر چه پس از انقلاب کارهایى در این زمینه صورت گرفته است که با گذشته قابل قیاس نیست؛ قبل از انقلاب سالانه صدها هزار قرآن به زیور طبع آراسته مى شد (که البته تعداد آن ها بعید است به یک میلیون مجلد برسد) اما براساس آخرین گفته وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامى، «هم اکنون در آستانه چاپ ۱۰ میلیون نسخه در سال هستیم و این رقم با امکاناتى که براى چاپخانه هاى قرآنى در حال ایجاد است قابل افزایش است».

همچنین در حال حاضر بیش از ۶۰۰ ناشر، قرآن کریم چاپ مى کنند و البته این در حالى است که کیفیت چاپ قرآن با قبل از انقلاب اصلاً قابل مقایسه نیست و شاید بتوان گفت تنها قرآنى که قبل از انقلاب با کیفیت خوبى چاپ شد، (سال ۱۳۴۴) «قرآن پهلوى» بود که آن هم به طور عمده با اغراض سیاسى دربار همراه بود تا وجهه مطلوبى از شاه ایجاد کند و تبلیغات گسترده خبرى رسانه هاى داخلى و پخش گسترده آن از رسانه هاى خارجى همچنین اجبار برخى از وعاظ به تبلیغ درباره قرآن پهلوى، این نکته را تأیید مى کند. قرآنى که از روى یکى از نسخه هاى ممتاز و خطى نفیس قرآن که به خط استاد احمد نیریزى در کتابخانه سلطنتى موجود بود انتخاب شد؛ این نسخه از نظر تذهیب، حاشیه سازى و طلاکارى در نهایت نفاست و از نظر نگارش خط نسخ، شاهکارى به حساب مى آمد و این قرآن از نظر بى غلط بودن بر سایر قرآن هاى چاپ شده در کشورهاى اسلامى امتیاز داشت.(مقاله علماى اسلام و چاپ قرآن از طرف شاه، به قلم بادر) آ

در دوره کنونى و با گذشت این مدت، هم اکنون صدها چاپخانه قرآن در قم و شهرهاى دیگر کشور به چاپ قرآن مى پردازند اما در این میان چاپخانه بزرگ قم با عنوان اسوه که زیر نظر سازمان اوقاف و امور خیریه فعالیت دارد، چاپخانه آستان قدس رضوى و بزرگترین چاپخانه شرق کشور مهمترین مراکزى هستند که به چاپ قرآن مى پردازند.